Tôi xin góp một số ý kiến sau: bệnh này không phải là Y văn thế giới chưa nói tới, bệnh này theo tác giả E Jeff Fustis Jr gọi là một bệnh trong các bệnh co rút cơ (Musle Contractures) – “Gọi là teo cơ” thực ra chỉ là tình trạng cơ Delta bị xơ hoá nên không phát triển to ra mà thôi, vì vậy nên tác giả gọi là bệnh xơ hoá tiến triển (Progressive Fibrosis of the musde in children), còn gọi là “bệnh chim sệ cánh” thì theo tôi cũng không đúng nữa. Qua các mô tả cũng như hình ảnh bệnh nhân được chiếu trên truyền hình khi PGS.TS Nguyễn Ngọc Hưng – BS Bệnh viện Nhi Trung ương khám cho thấy hai cánh tay cháu bé không khép vào thân người được và gờ trong của xương bả vai nhô cao ra phía sau thì đó phải gọi là “chim dang hay dạng cánh” mới đúng với hình tượng bệnh.
- Nhiều thắc mắc về nguyên nhân của bệnh chưa được trả lời. Theo tác giả trên cũng như kinh nghiệm gần 50 năm trong nghề của tôi thì nguyên nhân chính là do tiêm chích thuốc vào cơ Delta “có thể là vừa tiêm chủng vừa chích thuốc ở Việt Nam” – E Jeff Fustis Jr viết trong Campell’s Operative of Orthopeadics Seven Edition trang 2247: “Injection Fibrosis has been described in the deltoid musde and the gluteal muscle” tác giả đã gặp nhiều bệnh nhân xơ hoá nhiều nơi và co rút tuỳ theo các điểm tiêm chích và có thể thành một dải xơ mà điều trị khi đó chỉ can cắt dải xơ. Tuy về nguyên nhân tác giả có kể là có thể do bẩm sinh, do viêm cơ thiếu máu (ischemic myositis) cũng có khi không rõ nhưng theo tôi ở Việt Nam chủ yếu là do hậu quả của tiêm chích. Qua kinh nghiệm của tôi phải có thêm yếu tố nhiễm trùng sau chích từ nhẹ đến nặng mà đa số là nhẹ và tiềm tàng nghĩa là sau chích bệnh nhân sưng đau tại vết chích mà thường là chỉ chườm nóng và uống kháng sinh rồi hết, nhưng bệnh sẽ diễn biến từ từ (Progressive sclerosis) qua nhiều năm rồi mới xơ và co rút. Vấn đề nhiễm trùng do đâu thì ở Việt Nam trước đây khó có thể trả lời nay đủ và đúng lý lẽ. Thuốc chích ngừa do ta sản xuất hoặc nhập bảo quản ở các trạm Y tế có đảm bảo chất lượng không. Trước đây vấn đề luộc kim và kỹ thuật chích của cán bộ trạm y tế có nghiêm túc không?. Vấn đề chích ngừa không phải mới có 20 năm nay như ông Vụ trưởng vụ Điều trị Lý Ngọc Kính nói mà tôi biết chắc chắn rằng có từ những năm 1965 trước giải phóng miền Nam. Vì vậy vấn đề điều tra nguyên nhân hiện nay là rất khó. Phải hỏi và thống kê về vấn đề tiêm chủng và chích thuốc từ khi bé còn nhỏ hoặc người lớn khi đó còn bé. Ai mà biết được? Người lớn bị co rút cơ Delta có thể do chích thuốc khi còn nhỏ. Sổ sách của các trạm y tế đâu còn lưu giữ danh sách các đợt tiêm chủng, các loại thuốc, nơi sản xuất ... Còn nay ta làm thử nghiệm ư? Thuốc tiêm chủng ngày nay khác, bảo quản tốt hơn mà làm sao dám làm trên người, còn nếu làm ở xúc vật sao giống ở người được. Xúc vật có cơ delta không. Xúc vật 4 chân đâu có tay mà sệ hay dạng cánh.
- Về cơ chế xơ hoá co rút cơ Delta thì dễ hiểu vì cơ Delta bám vào 3 nơi với 3 bó: 1/3 ngoài xương đòn vào mỏm quạ và gờ (gai) xống vai (Epine del’omoplate ) phía sau xương bả vai, vì vậy khi cơ bị xơ hoá và co rút nặng hay nhẹ sẽ làm dạng cánh tay và cạnh trong xương bả vai gồ cao nhiều hay ít. Khi đó khớp vai ít vận động nên tất yếu các cơ ở lưng và lồng ngực cũng không vận động sẽ teo đi làm trẻ trông còm và nhỏ con hơn trẻ bình thường.
- Tôi cần nói thêm trong vấn đề xơ và co rút cơ, ngoài cơ Delta và cơ mông do tiêm chích chúng ta thường gặp nhất là xơ co rút cơ tứ đầu đùi (quadriceps contracture) ở Việt Nam chúng ta ít chích mông nhất là ở trẻ em mà tôi thường thấy là chích ở đùi hoặc ở cơ Delta thôi. Cơ đùi bị xơ và co rút sẽ nhỏ đi và thường là cứng khớp gối không gấp được gối. Vấn đề này Y văn nào cũng nói tới và chúng tôi đã mổ vài chục trường hợp xơ co rút cơ đùi bằng cách giải phóng khớp gối để gấp được gối. Như vậy về điều trị cơ Delta xơ co rút tuỳ theo bó cơ bị, ta chỉ cần cắt chỗ bám của bó cơ đó để giải phóng co rút phối hợp với bất động và tập phục hồi sau mổ, không có gì can bàn cãi! Mổ thì hai cánh tay để sát người được, không dang nữa nhưng cơ Delta xơ, cơ lưng cơ ngực teo không thể nở ngay được.
- Còn về vấn đề phòng bệnh chúng ta phải chấn chỉnh thêm về tiêm chủng và chích thuốc phải có hồ sơ ghi chép các đợt tiêm chủng và các lần chích thuốc rồi lưu trữ hồ sơ ít nhất 7-10 năm để sau này dễ tra cứu và theo dõi. Thuốc tiêm chủng phải kiểm tra chặt chẽ vấn đề tiệt trùng có an toàn không kể cả nguyên tắc vô trùng trong tiêm chủng.
- Ngày nay chúng ta có thuận lợi là chỉ sử dụng kim tiêm một lần chứ cách đây 10 năm chúng ta còn luộc kim để dùng lại nhiều lần. Sau tiêm chích nếu trẻ có triệu chứng nhiễm trùng hoặc vận động khớp vai khó khăn thì phải khám chuyên khoa Chấn thương chỉnh hình (CTCH) hoặc khi khám sức khoẻ các cháu hàng năm phải khám cơ quan vận động nhất là cử động tay chân khớp vai, gấp duỗi gối, dáng đi đứng chứ không chỉ có khám tim, phổi, nắn bụng và xét nghiệm máu là đủ, sau khi khám xong phải ghi vào Y bạ. Nếu có bất thường phải khám chuyên khoa CTCH ngay và điều trị tập phục hồi sớm có thể khỏi được; chứ để muộn thì chỉ có mổ, mà dù mổ thì vận động của vai hay của gối cũng không thể hồi phục bình thường được, còn cơ Delta đã xơ không thể to ra, các cơ lưng, cơ ngực teo nhỏ không thể nở ngay ra được.
- Vì là vấn đề đang được xã hội quan tâm trên các mặt báo Tuổi trẻ, SGGP, Đài TH VTV3 nên tôi dành 1 chút thời giờ góp một số ý kiến để các bạn đọc tham khảo.